Ο κληρονόμος ως νέος Σίσυφος με την εμπλοκή του στην δικαστική εκκαθάριση.

Από τα βασικά επιχειρήματα του νομοθέτη υπέρ του νέου κληρονομικού δικαίου είναι ότι επιχειρείται «εκσυγχρονισμός» της αντιμετώπισης των χρεωμένων κληρονομιών μέσω της δικαστικής εκκαθάρισης.

Στην πραγματικότητα όμως, η ανάγνωση των νέων άρθρων 1893 επ. ΑΚ (νέα αρίθμηση 1913 επ.) αποκαλύπτει ένα σύστημα:

• έντονα δικαστικοκεντρικό, (για το παραμικρό απαιτείται απόφαση του δικαστηρίου)
• εξαιρετικά βραδυκίνητο, (γνωρίζει κανείς πως και σε πόσο χρόνο εκκαθαρίζονται οι πτωχεύσεις)
• γεμάτο δικονομικές παρεμβάσεις,
• με συνεχή ανάγκη δικαστικών εγκρίσεων,
• και με αυξημένο κόστος (διορισμός, διαχείριση περιουσίας, δημοσιεύσεις σε τύπο και στο δελτιο δικαστικών δημοσιεύσεων, αναγγελίες πιστωτών, πίνακας κατάταξης, ανακοπές, διανομή) για όλους τους εμπλεκομένους.
• Ευθύνη λογοδοσίας του εκκαθαριστή έναντι των πιστωτών.
• Χρονικά πλαίσια που είναι αδύνατον να τηρηθούν για τους γνώστες των δικαστικών πραγμάτων στην Ελλάδα.
• Άδεια του κληρονόμου από δικαστήριο για κάθε πράξη του έναντι της κληρονομιάς, εάν θέλει να διατηρήσει την μη ευθύνη της προσωπικής του περιουσίας.

Ουσιαστικά, ο κληρονόμος που θέλει να προστατευθεί από προσωπική ευθύνη για τα χρέη του θανόντος καλείται να εισέλθει σε μία πολυετή ημι-πτωχευτική διαδικασία, η οποία δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί λειτουργική για την ελληνική δικαστηριακή πραγματικότητα.

Συνοπτικά

Η νέα ρύθμιση για τη δικαστική εκκαθάριση κληρονομίας επιχειρεί να παρουσιάσει μία πιο οργανωμένη διαδικασία διαχείρισης χρεωμένων κληρονομιών. Στην πράξη όμως, εισάγει μία πολυετή και έντονα δικαστικοποιημένη διαδικασία, με συνεχή ανάγκη δικαστικών εγκρίσεων, διορισμό εκκαθαριστή και αυξημένο κόστος για τον κληρονόμο. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ο διαχωρισμός της κληρονομιαίας περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου δεν επέρχεται αυτόματα, αλλά μόνο μετά από δικαστική απόφαση εκκαθάρισης. Επιπλέον, η διαδικασία δεν απαλλάσσει αυτομάτως τον κληρονόμο από προσωπική ευθύνη, εάν δεν έχει προηγηθεί αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής.

---

I. Τι ίσχυε μέχρι σήμερα

Μέχρι σήμερα η βασική πρακτική προστασίας του κληρονόμου ήταν:

• είτε η αποποίηση,
• είτε η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής.

Η δικαστική εκκαθάριση υπήρχε ήδη στον ΑΚ, αλλά παρέμενε στην πράξη περιορισμένης εφαρμογής.

Ο λόγος ήταν προφανής:
η διαδικασία ήταν ήδη αργή, σύνθετη και έντονα δικονομική.

Αντί λοιπόν να απλοποιηθεί ουσιαστικά, το νέο δίκαιο επεκτείνει και ενισχύει ακόμη περισσότερο τον δικαστικό χαρακτήρα της διαδικασίας.

---

II. Πότε πλέον «χωρίζονται» τα χρέη από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου

Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο που ο μέσος πολίτης αγνοεί.

Ο διαχωρισμός:

• της κληρονομιαίας περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου δεν γίνεται αυτομάτως με την αποδοχή της κληρονομίας. Ούτε αρκεί απλή απογραφή.

---

Ο διαχωρισμός επέρχεται μόνο μετά τη δικαστική εκκαθάριση

Το νέο άρθρο 1894 ΑΚ προβλέπει ότι:
«Από τη δημοσίευση της ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ που διατάσσει την εκκαθάριση, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της κληρονομίας αποχωρίζονται αυτοδικαίως από την περιουσία του κληρονόμου και αποτελούν χωριστή ομάδα που διοικείται από τον εκκαθαριστή».

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι:
μέχρι να υπάρξει δικαστική απόφαση εκκαθάρισης, ο κληρονόμος εξακολουθεί να βρίσκεται εκτεθειμένος.

Άρα ο περίφημος «διαχωρισμός των χρεών» δεν είναι αυτόματος μηχανισμός προστασίας, αλλά αποτέλεσμα ειδικής δικαστικής διαδικασίας.

1. Πόσο χρονικό διάστημα απαιτείται για την έκδοση απόφασης;
2. Ποιος θα κινήσει τις διαδικασίες;
3. Πόσες υποθέσεις εκκαθάρισης μπορεί να εκδικάζει ανά έτος το δικαστήριο της κληρονομιάς;

Οι αποποιήσεις που γινόταν στη Γραμματεία του δικαστηρίου μετατρέπονται σε αιτήσεις δικαστικής εκκαθάρισης από δικαστή.

---

III. Η διαδικασία αρχίζει μόνο με αίτηση στο δικαστήριο

Το νέο άρθρο 1913 προβλέπει ότι:
η εκκαθάριση διατάσσεται από το δικαστήριο μετά από αίτηση δανειστή της κληρονομίας.

Παράλληλα:

• καλούνται οι κληρονόμοι,
• μπορεί να κληθεί κηδεμόνας σχολάζουσας κληρονομίας,
• και ακολουθεί πλήρης δικαστική διαδικασία.

---

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Ο κληρονόμος που θέλει να προστατευθεί:

• δεν «μπαίνει» απλώς σε ένα διοικητικό καθεστώς,
• αλλά εμπλέκεται εξαρχής σε δίκες.

Και όχι μόνο σε μία.

Η διαδικασία δημιουργεί:

• συνεχείς παρεμβάσεις δικαστηρίου,
• ανακοπές,
• αιτήσεις,
• και συγκρούσεις μεταξύ:
  • δανειστών,
  • συγκληρονόμων,
  • εκκαθαριστή,
  • και τρίτων.

---

IV. Ο εκκαθαριστής μετατρέπεται σε κεντρικό διαχειριστή της κληρονομίας

Μετά τη δικαστική απόφαση, ο εκκαθαριστής διοικεί ολόκληρη την κληρονομιαία ομάδα.

Ο εκκαθαριστής θα είναι ορισθείς δικηγόρος που θα ευθύνεται με λογοδοσία έναντι των δανειστών και των κληρονόμων. Παράλληλα, οι ενέργειες που θα καλείται να διεξάγει έχουν αυξημένο κόστος το οποίο είτε θα προκαταβάλλεται από τους κληρονόμους είτε θα εκκαθαρίζεται πρώτο από την κληρονομιά εάν έχει ενεργητικό.

Ποιος εκκαθαριστής θα προβαίνει σε ενέργειες με έξοδα αναμενοντας αβέβαιες πληρωμές εξόδων και αμοιβών;

---

V. Ο εκκαθαριστής χρειάζεται συνεχώς δικαστικές εγκρίσεις

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πρακτικό πρόβλημα του νέου συστήματος.

Το δικαστήριο:

• διορίζει,
• αντικαθιστά,
• ελέγχει,
• παρατείνει προθεσμίες,
• εγκρίνει πράξεις,
• και καθορίζει ακόμη και την αμοιβή του εκκαθαριστή.

Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν κάθε σοβαρή ενέργεια:

• απογραφή,
• εκποίηση ακινήτων,
• διανομή,
• πληρωμή δανειστών,
• κανονισμός συμμέτρου ικανοποίησης,

μπορεί να απαιτεί νέα δικαστική εμπλοκή.

---

VI. Το νέο σύστημα θα επιβαρύνει υπέρμετρα τα δικαστήρια

Ο νομοθέτης φαίνεται να εισάγει ένα σύστημα «μικρής πτώχευσης φυσικού προσώπου μέσα στο κληρονομικό δίκαιο».

Όμως:

• χωρίς ειδικά τμήματα,
• χωρίς ταχύρρυθμη διαδικασία,
• χωρίς ηλεκτρονική πλατφόρμα,
• και χωρίς επαρκείς μηχανισμούς αυτοματοποίησης.

---

Τι αναμένεται πρακτικά

Σε πραγματικές συνθήκες ελληνικών δικαστηρίων, η διαδικασία πιθανότατα θα σημαίνει:

• Υπερφόρτωση πινακίων και δικάσιμοι μετά από μεγάλα διαστήματα (βλέπε πινάκια υπερχρεωμένων, κτηματολογίων, ανακοπών 12 χρόνια μετά)
• καθυστερήσεις ετών,
• επανειλημμένες αιτήσεις,
• αλλεπάλληλες αναβολές,
• μεγάλες δαπάνες,
• και διαρκή αβεβαιότητα για τον κληρονόμο.

Ιδίως όταν υπάρχουν:

• πολλά ακίνητα,
• τραπεζικές απαιτήσεις,
• φορολογικές οφειλές,
• ή πολλοί συγκληρονόμοι.

---

VII. Οι δανειστές αποκτούν νέο πεδίο ανακοπών και αντιδικιών

Το νέο σύστημα προϋποθέτει:

• αναγγελία απαιτήσεων,
• έλεγχο απαιτήσεων,
• σύμμετρη ικανοποίηση,
• και ενδεχόμενη αμφισβήτηση της κατάταξης.

Άρα δημιουργείται αναπόφευκτα:
ένα νέο τεράστιο πεδίο ανακοπών και δικονομικών συγκρούσεων.

Ουσιαστικά η κληρονομική εκκαθάριση αποκτά χαρακτηριστικά συλλογικής διαδικασίας πιστωτών.

---

VIII. Ο κληρονόμος δεν απαλλάσσεται αυτόματα από προσωπική ευθύνη

Αυτό είναι ίσως το πιο παραπλανητικό σημείο της μεταρρύθμισης.

Το νέο άρθρο 1922 προβλέπει ρητά ότι:
η απόφαση εκκαθάρισης δεν περιορίζει από μόνη της την ευθύνη του κληρονόμου, εφόσον δεν είναι κληρονόμος με το ευεργέτημα της απογραφής.

Άρα:

• ο κληρονόμος εάν δεν ζητήσει άδεια δεν μπορεί να ανακατευτεί στη κληρονομιά με οποιονδήποτε τρόπο, αλλιώς ευθύνεται με τη προσωπική του περιουσία.
• η εκκαθάριση δεν τον σώζει αυτομάτως από προσωπική ευθύνη.

Αυτό είναι κρίσιμο.

Δηλαδή:
ο κληρονόμος μπορεί να μπει σε ολόκληρη αυτή τη βαρύτατη διαδικασία και παρ’ όλα αυτά να εξακολουθεί να κινδυνεύει προσωπικά.

---

IX. Το νέο μοντέλο ουσιαστικά αποθαρρύνει τον μέσο κληρονόμο

Θεωρητικά ο νέος νόμος εμφανίζεται ως «φιλικός» προς τον κληρονόμο.

Στην πράξη όμως ο μέσος πολίτης θα βρεθεί μπροστά σε:

• πολυετή δικαστική διαδικασία,
• ανάγκη συνεχούς νομικής υποστήριξης,
• αμοιβές εκκαθαριστή,
• δικαστικά έξοδα,
• πιθανές φορολογικές εκκρεμότητες,
• και διαρκή εμπλοκή με πιστωτές.

---

X. Το πραγματικό αποτέλεσμα πιθανόν θα είναι ακόμη περισσότερες αποποιήσεις

Παρά τη ρητορική περί «εκσυγχρονισμού», είναι αμφίβολο αν το νέο σύστημα θα μειώσει πραγματικά τις αποποιήσεις.

Αντίθετα, είναι πιθανό να οδηγήσει πολλούς κληρονόμους στο εξής συμπέρασμα:

«Καλύτερα πλήρης αποποίηση παρά πολυετής εμπλοκή σε διαδικασία εκκαθάρισης με αβέβαιο αποτέλεσμα».

Και αυτό ακριβώς είναι ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση της νέας μεταρρύθμισης.

FAQ

Τι είναι η δικαστική εκκαθάριση κληρονομίας;

Είναι ειδική δικαστική διαδικασία διαχείρισης χρεωμένης κληρονομίας μέσω εκκαθαριστή.

Ο διαχωρισμός της κληρονομίας γίνεται αυτόματα;

Όχι. Απαιτείται δικαστική απόφαση εκκαθάρισης.

Η εκκαθάριση προστατεύει πάντα τον κληρονόμο;

Όχι. Εάν δεν υπάρχει ευεργέτημα απογραφής, μπορεί να παραμένει προσωπικά υπεύθυνος.

Ποιος ζητά τη δικαστική εκκαθάριση;

Συνήθως δανειστής της κληρονομίας μέσω αίτησης στο δικαστήριο.

Πόσο μπορεί να διαρκέσει η διαδικασία;

Ανάλογα με την πολυπλοκότητα της υπόθεσης, μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια.

---

Κλείστε ραντεβού για εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση

Κάθε υπόθεση έχει ιδιαιτερότητες που χρήζουν προσοχής. Κλείστε online ραντεβού και λάβετε καθοδήγηση προσαρμοσμένη στη δική σας περίπτωση.