Σύνοψη της Υπόθεσης

Με την υπ’ αριθμ. 735/2023 απόφασή του, το Γ’ Πολιτικό Τμήμα του Άρειος Πάγος έκρινε διαφορά σχετική με την ερμηνεία μυστικής διαθήκης, στην οποία ο διαθέτης εγκαθιστούσε κοινωφελές ίδρυμα ως κληροδόχο συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων.

Το κρίσιμο ζήτημα ήταν εάν το ίδρυμα αποτελούσε:

• Κληροδόχο (ειδικό διάδοχο), ή
• Κληρονόμο (καθολικό διάδοχο), με συνέπεια να ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας.

Το Εφετείο είχε κρίνει ότι πρόκειται για εμπράγματη κληροδοσία κατά το άρθρο 1996 ΑΚ. Η αίτηση αναίρεσης απορρίφθηκε, καθώς ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η βούληση του διαθέτη ήταν σαφής και δεν συνέτρεχε λόγος εφαρμογής του ερμηνευτικού κανόνα του άρθρου 1800 ΑΚ.

---

Τι Είναι η Κληροδοσία;

Σύμφωνα με το άρθρο 1714 ΑΚ, ο διαθέτης μπορεί με διαθήκη να προσπορίσει περιουσιακή ωφέλεια σε πρόσωπο χωρίς να το εγκαταστήσει κληρονόμο.

👉 Αυτό είναι η κληροδοσία.

Ο κληροδόχος:

• Δεν είναι καθολικός διάδοχος.
• Δεν ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας.
• Αποκτά συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.

---

Το Κρίσιμο Ζήτημα της Απόφασης

Στην επίμαχη διαθήκη:

• Ο διαθέτης διέκρινε ρητά κληρονόμους και κληροδόχο.
• Κατονομάζονταν αναλυτικά τα περιουσιακά στοιχεία που καταλείπονταν στο ίδρυμα.
• Χρησιμοποιήθηκε ρητή διατύπωση ότι τα στοιχεία περιέρχονται «αυτοδικαίως και άνευ άλλου τινός».

Το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι:

✔ Η βούληση ήταν σαφής.
✔ Δεν υπήρχε ανάγκη ερμηνείας.
✔ Δεν επρόκειτο για καθολική κληροδοσία.
✔ Υπήρχε υπολειπόμενη περιουσία για τους κληρονόμους.

---

Νομικό Πλαίσιο – Αναλυτική Υπαγωγή Βήμα προς Βήμα

Η κρίση βασίστηκε κυρίως στα άρθρα 1710, 1714, 1800, 1901, 1995 και 1996 ΑΚ.

Βήμα 1: Υπάρχει διαθήκη;

✔ Ναι. Υπήρχε μυστική διαθήκη δημοσιευμένη νομίμως.

(Άρθρο 1710 ΑΚ)

---

Βήμα 2: Πρόκειται για εγκατάσταση κληρονόμου ή για κληροδοσία;

Το Δικαστήριο εξέτασε:

• Τη σαφή διάκριση κληρονόμων και κληροδόχου.
• Την αναλυτική απαρίθμηση ειδικών περιουσιακών στοιχείων.
• Τη ρητή πρόβλεψη άμεσης και αυτοδίκαιης μεταβίβασης.

Συνεπώς κρίθηκε ότι πρόκειται για εμπράγματη κληροδοσία (legatum per vindicationem) κατά το άρθρο 1996 ΑΚ.

---

Βήμα 3: Εφαρμόζεται το άρθρο 1800 ΑΚ;

Το άρθρο 1800 ΑΚ λειτουργεί ως ερμηνευτικός κανόνας μόνο όταν υπάρχει αμφιβολία.

Στην προκειμένη περίπτωση:

❌ Δεν υπήρχε αμφιβολία.
❌ Δεν υπήρχε καθολική κληροδοσία.

Άρα δεν ενεργοποιήθηκε η ερμηνευτική διάταξη.

---

Βήμα 4: Ζήτημα ακυρότητας λόγω χρηστών ηθών (άρθρο 178 ΑΚ);

Ο ισχυρισμός απορρίφθηκε:

• Δεν ασκήθηκε εμπρόθεσμα αγωγή ακύρωσης.
• Ίσχυε πενταετής αποσβεστική προθεσμία κατά τον Νόμο 4182/2013.

---

Γιατί Είναι Σημαντική η Απόφαση 735/2023;

Η απόφαση:

• Διαχωρίζει με σαφήνεια κληροδόχο και κληρονόμο.
• Θωρακίζει τη βούληση του διαθέτη.
• Περιορίζει την καταχρηστική επίκληση ερμηνευτικών διατάξεων.
• Επιβεβαιώνει ότι η καθολική κληροδοσία δεν τεκμαίρεται.

---

Τι Πρέπει να Προσέχετε σε Διαθήκη με Κληροδοσία

✔ Σαφή διάκριση κληρονόμου – κληροδόχου
✔ Αναλυτική απαρίθμηση περιουσιακών στοιχείων
✔ Ρητή διατύπωση περί άμεσης μεταβίβασης
✔ Πρόβλεψη για υπολειπόμενη περιουσία

---

Συμπέρασμα

Η απόφαση 735/2023 του Αρείου Πάγου επιβεβαιώνει ότι όταν η βούληση του διαθέτη είναι σαφής και τα ειδικά αντικείμενα προσδιορίζονται ρητά, ο τιμώμενος αποκτά την ιδιότητα του εμπραγμάτου κληροδόχου και όχι του κληρονόμου.

Η ελευθερία διάθεσης της περιουσίας μετά θάνατον προστατεύεται, υπό τους περιορισμούς της νόμιμης μοίρας και των χρηστών ηθών.

---

FAQ – Συχνές Ερωτήσεις για την Κληροδοσία

Ποια η διαφορά κληροδόχου και κληρονόμου;

Ο κληρονόμος διαδέχεται το σύνολο της περιουσίας. Ο κληροδόχος αποκτά συγκεκριμένο στοιχείο.

Ευθύνεται ο κληροδόχος για χρέη;

Όχι, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά.

Πότε εφαρμόζεται το άρθρο 1800 ΑΚ;

Μόνο όταν υπάρχει αμφιβολία για τη βούληση του διαθέτη.

Πόσος είναι ο χρόνος για προσβολή διαθήκης υπέρ κοινωφελούς σκοπού;

Πέντε έτη από τη δημοσίευσή της.

---

Ζητήστε εξειδικευμένη νομική καθοδήγηση πριν δημιουργηθούν μη αναστρέψιμα τετελεσμένα.

Κάθε υπόθεση τέτοιου είδους έχει ιδιαιτερότητες ιδίως με τις αλλαγές που επήλθαν σε αυτές. Κλείστε online ραντεβού και λάβετε καθοδήγηση προσαρμοσμένη στη δική σας περίπτωση.