«Ανοίγουν οι φυλακές για αλλοδαπούς ποινικούς;»

Η επικίνδυνη λογική πίσω από το άρθρο 59 του ν. 5275/2026

Με το άρθρο 59 του νέου νόμου εισάγεται μια ρύθμιση που παρουσιάζεται ως λύση στο χρόνιο πρόβλημα του υπερπληθυσμού των ελληνικών φυλακών: αλλοδαποί κρατούμενοι που εκτίουν ποινή φυλάκισης μπορούν να απολύονται υπό τον όρο ότι θα επιστρέψουν στη χώρα προέλευσής τους.

Η ρύθμιση εμφανίζεται ως τεχνικό εργαλείο διαχείρισης του σωφρονιστικού συστήματος. Στην πραγματικότητα όμως εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο πρόκειται για μια οργανωμένη πολιτική επιστροφών, αφού μιλάμε για ποινικούς κρατουμένους ή για μια έμμεση αποσυμφόρηση των φυλακών χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις εφαρμογής.

Ας μην ξεχνάμε ότι ο ποινικός σωφρονισμός στηρίζεται στην αρχή ότι η ποινή δεν αποσκοπεί μόνο στην τιμωρία του δράστη, αλλά και στην προστασία της κοινωνίας. Το σύγχρονο σωφρονιστικό σύστημα επιδιώκει την αποτροπή νέων εγκλημάτων, την καλλιέργεια υπευθυνότητας και την κοινωνική επανένταξη του κρατουμένου, μέσα από μέτρα που συνδυάζουν τη δικαιοσύνη με τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Και αυτό το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό αν δει κανείς τα πραγματικά δεδομένα του σωφρονιστικού συστήματος σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που έδωσε στη μόλις πρόσφατα ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη.

Οι αριθμοί που δείχνουν το μέγεθος του ζητήματος

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που διαβιβάστηκαν στη Βουλή από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, στις 29 Ιανουαρίου 2026 οι αλλοδαποί κρατούμενοι στις ελληνικές φυλακές ήταν 6.939 σε σύνολο 13.530 κρατουμένων. Δηλαδή πάνω από τους μισούς.

Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι πολλοί από αυτούς κρατούνται για σοβαρά ποινικά αδικήματα. Ενδεικτικά:

• 2.462 κρατούνται για μεταφορά παράτυπων μεταναστών
• 1.365 για υποθέσεις ναρκωτικών
• 602 για κλοπές και διαρρήξεις
• 485 για ληστείες
• 308 για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση
• 244 για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως
• 132 για βιασμό
• 129 για απόπειρα ανθρωποκτονίας

Τα στοιχεία ανά υπηκοότητα δείχνουν επίσης ότι η μεγαλύτερη ομάδα κρατουμένων είναι Αλβανοί (1.567), ενώ ακολουθούν Πακιστανοί (499), Αιγύπτιοι (497), Σουδανοί (328) και Αφγανοί (303).

Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν το μέγεθος της παρουσίας αλλοδαπών στο ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα. Και ακριβώς γι’ αυτό η επιλογή της πολιτείας να ανοίξει τον δρόμο για την πρόωρη αποφυλάκισή τους δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια, αλλά μια πολιτική απόφαση με σημαντικές κοινωνικές και νομικές συνέπειες.

Τα ανωτέρω αδικήματα αφορούν κακουργήματα και πιθανόν ποινές κάθειρξης που εξαιρουνται του νόμου. Ωστόσο, εάν έχουν αναγνωριστεί ελαφρυντικά οι ποινές δύνανται να έχουν μετατραπεί από κάθειρξη σε φυλάκιση, οπότε εμπίπτουν στη διάταξη του συγκεκριμένου νόμου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ποινή γνωστού τηλεοπτικού προσώπου που καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 3 ετών για δύο απόπειρες βιασμού. 

Η βασική λογική της ρύθμισης

Η διάταξη προβλέπει ότι αλλοδαποί κρατούμενοι μπορούν να απολυθούν από τη φυλακή με διάταξη του αρμόδιου εισαγγελέα, εφόσον διαπιστωθεί ότι είναι εφικτή η επιστροφή τους στη χώρα προέλευσης.

Μετά την αποφυλάκισή τους μεταφέρονται σε προαναχωρησιακό κέντρο κράτησης μέχρι να υλοποιηθεί η απομάκρυνσή τους από την ελληνική επικράτεια και καταχωρίζονται στον κατάλογο ανεπιθύμητων αλλοδαπών.

Στα χαρτιά η διαδικασία μοιάζει οργανωμένη. Στην πράξη όμως βασίζεται σε μια κρίσιμη προϋπόθεση: ότι η επιστροφή θα πραγματοποιηθεί πράγματι.

Και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα.

Οι επιστροφές δεν είναι τόσο απλές όσο φαίνονται

Η ελληνική διοίκηση γνωρίζει πολύ καλά ότι η απομάκρυνση αλλοδαπών δεν είναι μια απλή διαδικασία. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου η επιστροφή καθίσταται αδύνατη για λόγους όπως:

• άρνηση της χώρας προέλευσης να δεχθεί τον υπήκοό της
• έλλειψη ταξιδιωτικών εγγράφων
• χρονοβόρες διοικητικές διαδικασίες
• νομικές προσφυγές και διαδικασίες

Ο ίδιος ο νόμος το αναγνωρίζει έμμεσα. Προβλέπει ότι αν τελικά η απομάκρυνση δεν πραγματοποιηθεί εντός των νόμιμων προθεσμιών ή καταστεί αδύνατη, τότε η απόλυση παύει να ισχύει και ο αλλοδαπός επιστρέφει στη φυλακή για να εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του.

Αλλά μέχρι να συμβεί αυτό, η διαδικασία έχει ήδη μεταφέρει τον κρατούμενο εκτός του σωφρονιστικού συστήματος.

Το πρόβλημα της επανεισόδου

Η διάταξη προβλέπει ότι αν ο αλλοδαπός επιστρέψει παράνομα στην Ελλάδα, η απόλυση ανακαλείται και θα εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του.

Αυτό όμως προϋποθέτει κάτι κρίσιμο: ότι θα εντοπιστεί.

Σε μια εποχή όπου η παράνομη μετανάστευση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα ασφάλειας στην Ευρώπη, η δυνατότητα πλήρους ελέγχου των επανεισόδων δεν είναι καθόλου δεδομένη.

Η Ελλάδα δεν διαθέτει μηχανισμό που να μπορεί να διασφαλίσει ότι ένας αλλοδαπός που απελάθηκε δεν θα επιστρέψει είτε μέσω άλλης ευρωπαϊκής χώρας είτε μέσω παράνομων δικτύων διακίνησης.

Συνεπώς, η πρόβλεψη ότι θα επιστρέψει στη φυλακή λειτουργεί περισσότερο ως θεωρητική απειλή παρά ως πραγματικός μηχανισμός αποτροπής.

Αποσυμφόρηση φυλακών με κάθε κόστος;

Το πραγματικό κίνητρο της ρύθμισης φαίνεται να είναι η αποσυμφόρηση των φυλακών.

Και πράγματι, όταν πάνω από 6.900 κρατούμενοι είναι αλλοδαποί, το ζήτημα επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του σωφρονιστικού συστήματος.

Όμως η λύση σε ένα τόσο σύνθετο πρόβλημα δεν μπορεί να είναι η πρόωρη αποφυλάκιση ποινικών κρατουμένων χωρίς πραγματική διασφάλιση ότι η ποινή τους θα εκτελεστεί και ότι η φυλάκιση έχει επιφέρει τα αποτελέσματα για τα οποία επεβλήθη.

Όταν η ποινή μετατρέπεται σε διοικητική διαδικασία απέλασης, τότε η έννοια της ποινικής ευθύνης αποδυναμώνεται.

Η δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί με τη λογική «να φύγουν από τη χώρα για να αδειάσουν οι φυλακές».

Ένα μέτρο που μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ

Η επιστροφή αλλοδαπών κρατουμένων στις χώρες προέλευσής τους θα μπορούσε να αποτελεί μια λογική πολιτική, εφόσον συνοδευόταν από αποτελεσματικούς μηχανισμούς διεθνούς συνεργασίας και ελέγχου.

Ο νόμος όμως δίνει την εντύπωση μιας βιαστικής λύσης που μεταφέρει το πρόβλημα εκτός φυλακών χωρίς να διασφαλίζει ότι θα λυθεί πραγματικά.

Διότι αν οι επιστροφές αποτύχουν ή αν οι επανείσοδοι δεν εντοπιστούν, τότε το αποτέλεσμα θα είναι απλό:

οι φυλακές μπορεί να αδειάσουν προσωρινά, αλλά το πρόβλημα δεν θα έχει εξαφανιστεί.

Θα έχει απλώς μετακινηθεί από τα σωφρονιστικά καταστήματα στην ίδια την κοινωνία.

Τα Συνταγματικά ερωτηματικά

Η ρύθμιση εγείρει επίσης ζήτημα ισότητας στην ποινική μεταχείριση. Ενώ οι αλλοδαποί κρατούμενοι μπορούν να απολυθούν υπό τον όρο της επιστροφής τους, αντίστοιχη δυνατότητα δεν παρέχεται στους ημεδαπούς που εκτίουν παρόμοιες ποινές. Έτσι δημιουργείται μια διαφοροποίηση στην εκτέλεση της ποινής που βασίζεται αποκλειστικά στην ιθαγένεια, γεγονός που εγείρει ερωτήματα ως προς τη συμβατότητά της με την αρχή της ισότητας ενώπιον του νόμου. Παράλληλα, η ουσιαστική παράκαμψη της εκτέλεσης της ποινής μέσω διοικητικής διαδικασίας απομάκρυνσης δημιουργεί επιπλέον συνταγματικούς προβληματισμούς ως προς τη συνέπεια και την καθολικότητα της ποινικής δικαιοσύνης.

---

Κλείστε ραντεβού για εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση

Κάθε υπόθεση έχει ιδιαιτερότητες που χρήζουν προσοχής. Κλείστε online ραντεβού και λάβετε καθοδήγηση προσαρμοσμένη στη δική σας περίπτωση.