Η απόφαση 4846/2025 του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών έκρινε ότι το προσύμφωνο γονικής παροχής δεν εξομοιώνεται πλήρως με την οριστική γονική παροχή. Παρότι η γονική παροχή δεν θεωρείται δωρεά παρά μόνο κατά το υπερβάλλον μέτρο του άρθρου 1509 ΑΚ, το προσύμφωνο μπορεί να ανακληθεί υπό προϋποθέσεις πριν από την κατάρτιση της οριστικής σύμβασης. Το Δικαστήριο τόνισε τη διάκριση ανάμεσα σε ανάκληση και υπαναχώρηση, καθώς και ότι η προκαταβολική παραίτηση από το δικαίωμα ανάκλησης δεν αποκλείει κατ’ ανάγκη την ανάκληση του προσυμφώνου.

Ανάκληση προσυμφώνου.

Η γονική παροχή αποτελεί έναν από τους συνηθέστερους τρόπους μεταβίβασης περιουσίας από γονείς σε τέκνα. Τι συμβαίνει, όμως, όταν δεν έχει υπογραφεί ακόμη το οριστικό συμβόλαιο, αλλά μόνο προσύμφωνο γονικής παροχής; Μπορεί ο γονέας να το ανακαλέσει; Και τι ισχύει όταν στο προσύμφωνο έχει δοθεί πληρεξουσιότητα στο τέκνο για αυτοσύμβαση;

Η απόφαση 4846/2025 του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών ασχολήθηκε ακριβώς με αυτό το σύνθετο και ιδιαίτερα πρακτικό ζήτημα: τη δυνατότητα ανάκλησης προσυμφώνου γονικής παροχής και την τύχη της πληρεξουσιότητας που είχε δοθεί για την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου.

---

Σύνοψη της υπόθεσης

Στην υπόθεση, γονέας είχε υπογράψει συμβολαιογραφικό προσύμφωνο γονικής παροχής, με το οποίο συμφωνούσε να μεταβιβάσει σε τέκνο και λοιπά συγγενικά πρόσωπα δικαιώματα ψιλής κυριότητας επί ακινήτων, παρακρατώντας την επικαρπία.

Στο ίδιο προσύμφωνο περιλαμβανόταν όρος ότι το οριστικό συμβόλαιο θα μπορούσε να υπογραφεί με αυτοσύμβαση, δηλαδή από το τέκνο και για λογαριασμό του γονέα, δυνάμει σχετικής πληρεξουσιότητας. Περιλαμβανόταν, επίσης, δήλωση περί παραίτησης από το δικαίωμα ανάκλησης.

Λίγες ημέρες αργότερα, ο γονέας προχώρησε σε συμβολαιογραφική πράξη ανάκλησης του προσυμφώνου και της πληρεξουσιότητας. Το τέκνο άσκησε αγωγή ζητώντας να αναγνωριστεί ότι η ανάκληση ήταν άκυρη και ότι το προσύμφωνο παρέμενε ισχυρό.

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την αγωγή. Το Εφετείο, αν και διόρθωσε επιμέρους αιτιολογίες, κατέληξε στο ίδιο αποτέλεσμα: η έφεση απορρίφθηκε και η ανάκληση του προσυμφώνου δεν κρίθηκε άκυρη με βάση τους λόγους που είχαν προβληθεί.

---

Το βασικό νομικό ζήτημα

Το κρίσιμο ερώτημα ήταν το εξής:

Η απαγόρευση ανάκλησης της γονικής παροχής εφαρμόζεται και στο προσύμφωνο γονικής παροχής ή μόνο στην οριστική σύμβαση;

Το Εφετείο διέκρινε με σαφήνεια δύο διαφορετικά στάδια:

1. Το προσύμφωνο, που δημιουργεί υποχρέωση για μελλοντική κατάρτιση της οριστικής σύμβασης.
2. Την οριστική γονική παροχή, με την οποία ολοκληρώνεται η υποσχετική και μεταβιβαστική δικαιοπραξία.

Η απόφαση δέχθηκε ότι το προσύμφωνο δεν ταυτίζεται με την οριστική γονική παροχή. Επομένως, η προστασία που παρέχει το άρθρο 1509 ΑΚ στη γονική παροχή δεν μεταφέρεται αυτομάτως και στο προσύμφωνο.

---

Ο νόμος και η υπαγωγή της υπόθεσης βήμα βήμα

Το άρθρο 166 ΑΚ ορίζει ότι το προσύμφωνο είναι σύμβαση με την οποία τα μέρη αναλαμβάνουν υποχρέωση να καταρτίσουν στο μέλλον την οριστική σύμβαση. Άρα, από το προσύμφωνο γεννιέται αξίωση για σύμπραξη στην κατάρτιση της κύριας σύμβασης, όχι όμως ακόμη η ίδια η οριστική δικαιοπραξία.

Το άρθρο 1509 ΑΚ προβλέπει ότι η παροχή περιουσίας από γονέα σε τέκνο, για τη δημιουργία ή διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας ή για επαγγελματική αποκατάσταση, θεωρείται δωρεά μόνο κατά το μέρος που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις.

Βήμα βήμα, το Εφετείο έκρινε ότι:

Πρώτον, το προσύμφωνο γονικής παροχής είναι μεν επιτρεπτό, αλλά παραμένει προσύμφωνο. Δεν είναι ακόμη η οριστική γονική παροχή.

Δεύτερον, κρίσιμος χρόνος για να εξεταστεί αν η γονική παροχή μπορεί ή δεν μπορεί να ανακληθεί είναι ο χρόνος της οριστικής υποσχετικής δικαιοπραξίας.

Τρίτον, αν υπάρξει μεταβολή περιστάσεων ανάμεσα στο προσύμφωνο και στην οριστική σύμβαση, μπορεί να τεθεί ζήτημα ανάκλησης του προσυμφώνου για συγκεκριμένο λόγο.

Τέταρτον, η προκαταβολική παραίτηση από το δικαίωμα ανάκλησης, πριν ακόμη γεννηθεί και γίνει γνωστός ο ανακλητικός λόγος, δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.

Πέμπτον, η ανάκληση και η υπαναχώρηση δεν είναι το ίδιο πράγμα. Είναι διαφορετικά διαπλαστικά δικαιώματα, με διαφορετικές προϋποθέσεις και διαφορετική νομική λειτουργία.

---

Το σκεπτικό της απόφασης

Το Εφετείο δέχθηκε ότι η γονική παροχή, ως οριστική σύμβαση, δεν ανακαλείται όπως μια κοινή δωρεά, παρά μόνο κατά το μέρος που ενδεχομένως υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις.

Ωστόσο, το Δικαστήριο τόνισε ότι άλλο είναι η οριστική γονική παροχή και άλλο το προσύμφωνο γονικής παροχής. Το προσύμφωνο δημιουργεί υποχρέωση για μελλοντική σύμβαση, αλλά δεν εξομοιώνεται πλήρως με αυτή.

Έτσι, κατά το Εφετείο, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι επειδή η οριστική γονική παροχή δεν ανακαλείται εύκολα, δεν μπορεί να ανακληθεί και το προσύμφωνο. Η ανάκληση του προσυμφώνου μπορεί να εξεταστεί αυτοτελώς, ιδίως αν υπάρξει μεταβολή περιστάσεων πριν από την οριστική σύμβαση.

Παράλληλα, το Δικαστήριο επισήμανε ότι η πληρεξουσιότητα για αυτοσύμβαση εξαρτιόταν από την εσωτερική σχέση που δημιουργούσε το προσύμφωνο. Αφού δεν αναγνωρίστηκε ακυρότητα της ανάκλησης του προσυμφώνου, δεν υπήρχε πλέον έννομο συμφέρον να εξεταστεί αυτοτελώς η ακυρότητα της ανάκλησης της πληρεξουσιότητας.

---

Γιατί η απόφαση είναι σημαντική

Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι ξεκαθαρίζει ότι:

Το προσύμφωνο γονικής παροχής δεν παρέχει στο τέκνο την ίδια ασφάλεια που παρέχει το οριστικό συμβόλαιο.

Ακόμη και αν υπάρχει συμβολαιογραφικό προσύμφωνο, ακόμη και αν υπάρχει όρος περί παραίτησης από την ανάκληση, το δικαστήριο μπορεί να εξετάσει αν η ανάκληση είναι επιτρεπτή, ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η δικαιοπραξία και τους λόγους που προβάλλονται.

Η πρακτική συνέπεια είναι σαφής: όποιος επιθυμεί πραγματική και πλήρη εμπράγματη εξασφάλιση μέσω γονικής παροχής, δεν πρέπει να μένει μόνο στο προσύμφωνο. Το οριστικό συμβόλαιο έχει καθοριστική σημασία.

---

Συμπέρασμα

Η απόφαση 4846/2025 του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών δίνει μία ουσιαστική απάντηση σε ένα συχνό πρακτικό ερώτημα: το προσύμφωνο γονικής παροχής μπορεί να δημιουργεί ισχυρή ενοχική δέσμευση, αλλά δεν ταυτίζεται με την οριστική γονική παροχή.

Η γονική παροχή έχει ειδική νομική μεταχείριση. Το προσύμφωνο, όμως, παραμένει στάδιο πριν από την οριστική σύμβαση. Γι’ αυτό και η ανάκλησή του δεν αποκλείεται αυτομάτως από το άρθρο 1509 ΑΚ.

---

FAQ

Μπορεί να ανακληθεί προσύμφωνο γονικής παροχής;

Ναι, σύμφωνα με την απόφαση, το προσύμφωνο γονικής παροχής μπορεί να ανακληθεί υπό προϋποθέσεις, διότι δεν ταυτίζεται με την οριστική σύμβαση γονικής παροχής.

Η γονική παροχή είναι δωρεά;

Η γονική παροχή θεωρείται δωρεά μόνο κατά το μέρος που υπερβαίνει το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις, σύμφωνα με το άρθρο 1509 ΑΚ.

Τι σημαίνει προσύμφωνο;

Προσύμφωνο είναι η σύμβαση με την οποία τα μέρη δεσμεύονται να καταρτίσουν στο μέλλον οριστική σύμβαση.

Αν υπάρχει πληρεξουσιότητα για αυτοσύμβαση, μπορεί να ανακληθεί;

Η πληρεξουσιότητα εξετάζεται σε συνάρτηση με την εσωτερική σχέση που τη στηρίζει. Αν η σχέση αυτή παύσει ή ανακληθεί, μπορεί να επηρεαστεί και η πληρεξουσιότητα.

---

Κλείστε ραντεβού για εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση

Κάθε υπόθεση έχει ιδιαιτερότητες που χρήζουν προσοχής. Κλείστε online ραντεβού και λάβετε καθοδήγηση προσαρμοσμένη στη δική σας περίπτωση.