Η έλλειψη αιτιολογίας ως βασικός λόγος αναίρεσης στις αθωωτικές αποφάσεις.

Η αθωωτική απόφαση δεν είναι ανέλεγκτη. Στο ελληνικό ποινικό δίκαιο μπορεί να αναιρεθεί, ιδίως όταν δεν περιέχει την απαιτούμενη ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία. Δεκάδες πλέον οι αποφάσεις του Αρείου Πάγου οι οποίες αναιρούνται από την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου και υπενθυμίζουν με καθαρό τρόπο ότι ακόμη και η αθώωση πρέπει να εξηγείται επαρκώς, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν πράγματι το δικαστήριο εκτίμησε όλα τα αποδεικτικά μέσα και αν ορθά κατέληξε ότι δεν ανατράπηκε το τεκμήριο αθωότητας. (ΑΠ 477/2025 – ΑΠ1419/2025 – ΑΠ922/2024 – ΑΠ981/2024 – ΑΠ978/2024 – ΑΠ694/2024)

Σύνοψη της υπόθεσης

Σε δίκη για ψευδή καταμήνυση και ψευδή κατάθεση, το δευτεροβάθμιο ποινικό δικαστήριο αθώωσε την κατηγορούμενη. Η αθωωτική κρίση στηρίχθηκε ουσιαστικά στη διατύπωση ότι όσα είχε αναφέρει η ίδια σε προηγούμενη εξέτασή της ήταν αληθή, άρα δεν στοιχειοθετούνταν τα αποδιδόμενα αδικήματα. Ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου άσκησε αναίρεση και ο Άρειος Πάγος τη δέχθηκε, κρίνοντας ότι η απόφαση δεν αιτιολογούσε επαρκώς γιατί δεν πείστηκε για την ενοχή της κατηγορουμένης και δεν εξέθετε τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ
ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

---

ΑΠ 477/2025

Η αθωωτική απόφαση πρέπει να περιέχει ειδική αιτιολογία.
Η απλή διατύπωση ότι το δικαστήριο «διατηρεί αμφιβολίες» χωρίς αναφορά στα πραγματικά περιστατικά και την αξιολόγηση των αποδεικτικών μέσων δεν συνιστά επαρκή αιτιολογία.

---

ΑΠ 1419/2025

Αναιρέθηκε αθωωτική απόφαση διότι το δικαστήριο δεν ανέφερε ποια πραγματικά περιστατικά προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία ούτε εξήγησε πώς αξιολόγησε τα αποδεικτικά μέσα.

---

ΑΠ 922/2024

Υπάρχει έλλειψη αιτιολογίας όταν από την απόφαση δεν προκύπτει ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη και αξιολόγησε όλα τα αποδεικτικά μέσα.

---

ΑΠ 981/2024

Η αθωωτική απόφαση πρέπει να εκθέτει με σαφήνεια τη συλλογιστική του δικαστηρίου ώστε να καθίσταται δυνατός ο αναιρετικός έλεγχος.

---

ΑΠ 978/2024

Η αιτιολογία είναι ανεπαρκής όταν περιέχει ασάφειες ή ελλείψεις ως προς τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν την απαλλακτική κρίση.

---

ΑΠ 694/2023

Επιβεβαιώνεται ότι μπορεί να ασκηθεί αναίρεση κατά αθωωτικής απόφασης όταν αυτή στερείται ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας.

---

ΑΠ 1594/2023

Η αθωωτική απόφαση είναι αναιρετέα όταν δεν καθίσταται σαφές πώς αξιολογήθηκαν τα αποδεικτικά στοιχεία που οδήγησαν το δικαστήριο στην απαλλακτική κρίση.

---

Το ισχύον νομικό πλαίσιο

Κατά τα άρθρα 505 παρ. 2 και 507 ΚΠΔ, ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου μπορεί να ζητήσει αναίρεση οποιασδήποτε ποινικής απόφασης μέσα σε έναν μήνα από την καταχώριση της καθαρογραμμένης απόφασης στο ειδικό βιβλίο της γραμματείας. Ως λόγος αναίρεσης προβλέπεται και η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ΄ ΚΠΔ.

Για τα αδικήματα που απασχόλησαν την υπόθεση, ο Άρειος Πάγος υπενθύμισε ότι η ψευδής καταμήνυση απαιτεί, μεταξύ άλλων, ψευδή αναφορά ενώπιον αρχής για αξιόποινη πράξη άλλου και άμεσο δόλο ως προς το ψευδές της αναφοράς, ενώ η ψευδής κατάθεση απαιτεί κατάθεση αντικειμενικά αναληθών πραγματικών περιστατικών και άμεσο δόλο.

Πώς οδηγήθηκε το δικαστήριο της ουσίας στην αθώωση

Το δικαστήριο της ουσίας οδηγήθηκε στην αθώωση επειδή δέχθηκε ότι τα πραγματικά περιστατικά που είχε αναφέρει η κατηγορούμενη στην αρχική της κατάθεση ήταν αληθή. Με αυτή τη σκέψη θεώρησε ότι δεν πληρούνταν ούτε η αντικειμενική ούτε η υποκειμενική υπόσταση των αποδιδόμενων πράξεων.

Ακριβώς εδώ εντόπισε το πρόβλημα ο Άρειος Πάγος. Έκρινε ότι το δικαστήριο δεν αρκεί να δηλώνει πως “τα κατατεθέντα ήταν αληθή”. Οφείλει να εκθέτει ποια πραγματικά περιστατικά αποδείχθηκαν από την ακροαματική διαδικασία, ποια αποδεικτικά μέσα συνεκτίμησε και ποιοι συλλογισμοί το οδήγησαν στο να μην πειστεί για την ενοχή. Χωρίς αυτά, η αθωωτική απόφαση δεν ελέγχεται και πάσχει από έλλειψη ειδικής αιτιολογίας.

Γιατί η έλλειψη αιτιολογίας είναι τόσο κρίσιμη

Η αθωωτική απόφαση συνδέεται άμεσα με το τεκμήριο αθωότητας του άρθρου 6 §2 ΕΣΔΑ. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να είναι αόριστη. Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έχει δεχθεί ότι, στην αθωωτική απόφαση, πρέπει να προκύπτει με σαφήνεια γιατί το δικαστήριο δεν πείστηκε για την ενοχή, με αναφορά στα πραγματικά περιστατικά και στα αποδεικτικά μέσα που έλαβε υπόψη. Διαφορετικά δημιουργούνται λογικά κενά και καθίσταται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Η μη καθαρογραφή των αθωωτικών αποφάσεων και το πρακτικό πρόβλημα ελέγχου

Εδώ βρίσκεται και το ουσιαστικότερο θεσμικό ζήτημα. Αν μια αθωωτική απόφαση δεν καθαρογραφηθεί έγκαιρα, η προθεσμία για την αναίρεση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου δεν αρχίζει καν να τρέχει, αφού ο νόμος τη συνδέει ρητά με την καταχώριση της καθαρογραμμένης απόφασης στο ειδικό βιβλίο. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι μια ελλιπώς αιτιολογημένη αθωωτική απόφαση μπορεί να παραμένει ανεξέλεγκτη για σημαντικό χρονικό διάστημα, όχι επειδή είναι νομικά άτρωτη, αλλά επειδή δεν έχει ακόμη αποκτήσει τη μορφή που απαιτεί ο νόμος για να ασκηθεί το ένδικο μέσο. Η δική μου άποψη είναι ότι αυτό δημιουργεί πραγματικό πρόβλημα λειτουργίας της ποινικής δικαιοσύνης: όχι γιατί πρέπει να “διευκολύνεται” η αναίρεση, αλλά γιατί η δικαστική λογοδοσία προϋποθέτει ελέγξιμη, πλήρη και προσβάσιμη απόφαση. Χωρίς καθαρογραφή, δεν υπάρχει αποτελεσματικός έλεγχος, ούτε για την ορθότητα της αιτιολογίας ούτε για την τήρηση του νόμου.

Η διάσταση του ΕΔΔΑ: μια σύντομη άποψη

Η νομολογία του ΕΔΔΑ κινείται σταθερά προς την κατεύθυνση της αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη και της αποφυγής υπερβολικού φορμαλισμού. Σε υποθέσεις κατά της Ελλάδας έχει κρίνει ότι υπερβολικά τυπικές προσεγγίσεις, ελλείψεις στα πρακτικά ή αδυναμία ουσιαστικής πρόσβασης σε ένδικο έλεγχο μπορούν να οδηγήσουν σε παραβίαση του άρθρου 6 §1 ΕΣΔΑ. Ενδεικτικά, στην υπόθεση Louli-Georgopoulou κατά Ελλάδας, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η προσέγγιση των ελληνικών δικαστηρίων υπήρξε υπερβολικά φορμαλιστική και παραβίασε το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Στην υπόθεση Mamais κατά Ελλάδας, το Δικαστήριο εξέτασε ζήτημα που αφορούσε τη μη δυνατότητα αξιοποίησης αθωωτικής ποινικής κρίσης επειδή οι λόγοι της αθώωσης δεν είχαν αποτυπωθεί στο καθαρογραμμένο κείμενο.

Η δική μου νομική άποψη είναι ότι, αν η μη καθαρογραφή ή η ελλιπής αποτύπωση της αιτιολογίας μιας αθωωτικής απόφασης στερεί ουσιαστικά τη δυνατότητα ελέγχου της ή παράγει σοβαρές παρεπόμενες συνέπειες σε άλλες διαδικασίες, τότε το πρόβλημα παύει να είναι απλώς “διοικητικό” ή “γραμματειακό”. Γίνεται ζήτημα δίκαιης δίκης. Το ΕΔΔΑ δεν απαιτεί μόνο τυπική ύπαρξη ένδικου μέσου, αλλά πραγματική και αποτελεσματική δυνατότητα χρήσης του.

Τι έκρινε τελικά ο Άρειος Πάγος

Ο Άρειος Πάγος δέχθηκε ότι ο μοναδικός λόγος αναίρεσης ήταν βάσιμος, αναίρεσε την αθωωτική απόφαση και παρέπεμψε την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, με άλλη σύνθεση. Η κρίση του δεν αφορούσε την ουσία της ενοχής, αλλά το ότι η αθώωση δεν μπορούσε να σταθεί χωρίς ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία.

Συμπέρασμα

Ο Άρειος Πάγος επιβεβαιώνει κάτι κρίσιμο: οι αθωωτικές αποφάσεις δεν βρίσκονται “υπεράνω ελέγχου”. Όταν δεν εξηγούν καθαρά γιατί το δικαστήριο δεν πείστηκε για την ενοχή, αναιρούνται. Παράλληλα, η έγκαιρη καθαρογραφή τους δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για να λειτουργήσει ο αναιρετικός έλεγχος. Σε μια έννομη τάξη που θέλει να συνδυάζει το τεκμήριο αθωότητας με την ποιότητα της δικαστικής αιτιολογίας, η καθαρότητα και η πληρότητα της απόφασης είναι μέρος της ίδιας της δίκαιης δίκης.

---

FAQ

Μπορεί να αναιρεθεί αθωωτική απόφαση;
Ναι. Ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου μπορεί να ζητήσει αναίρεση και αθωωτικής απόφασης, μεταξύ άλλων για έλλειψη ειδικής αιτιολογίας.

Τι σημαίνει έλλειψη ειδικής αιτιολογίας σε αθωωτική απόφαση;
Σημαίνει ότι η απόφαση δεν εξηγεί με σαφήνεια ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε, ποια αποδεικτικά μέσα συνεκτίμησε και γιατί δεν πείστηκε για την ενοχή.

Αρκεί να γράψει το δικαστήριο ότι “τα γεγονότα ήταν αληθή”;
Όχι. Αυτή η διατύπωση από μόνη της δεν αρκεί, αν δεν συνοδεύεται από πλήρη αναφορά στα περιστατικά και στη συλλογιστική του δικαστηρίου.

Γιατί παίζει ρόλο η καθαρογραφή της απόφασης;
Διότι από την καταχώριση της καθαρογραμμένης απόφασης αρχίζει η προθεσμία για την αναίρεση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Χωρίς καθαρογραφή, ο έλεγχος δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί

---

Κλείστε ραντεβού για εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση

Κάθε υπόθεση έχει ιδιαιτερότητες που χρήζουν προσοχής. Κλείστε online ραντεβού και λάβετε καθοδήγηση προσαρμοσμένη στη δική σας περίπτωση.