Γιατί η νέα ρύθμιση του 1536 ΑΚ για την επιμέλεια διχάζει νομικούς και δικαστές;

Εισαγωγή

Η επιμέλεια ανηλίκων αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο ευαίσθητα και συγκρουσιακά πεδία του οικογενειακού δικαίου. Οι δικαστικές αποφάσεις που τη ρυθμίζουν δεν αφορούν απλώς νομικές σχέσεις, αλλά την ίδια την καθημερινότητα του παιδιού – συχνά σε περιβάλλον έντονης αντιδικίας.

Η πρόσφατη τροποποίηση του άρθρου 1536 Αστικού Κώδικα με τον ν. 5264/2025 εισάγει μια θεμελιώδη αλλαγή:
👉 τη δυνατότητα ενδιάμεσης μεταρρύθμισης απόφασης επιμέλειας ακόμη και όταν εκκρεμεί έφεση.

Η ρύθμιση αυτή παρουσιάζεται ως εργαλείο καλύτερης προστασίας του συμφέροντος του τέκνου, ωστόσο έχει ήδη προκαλέσει έντονη νομική και θεσμική συζήτηση, καθώς επηρεάζει βασικές αρχές της δικονομικής σταθερότητας.

---

Τι προέβλεπε το προηγούμενο καθεστώς (πριν το άρθρο 109 του ν. 5264/2025 ΟΠΕΚΕΠΕ)

Μέχρι την πρόσφατη τροποποίηση:

• Το άρθρο 1536 ΑΚ επέτρεπε μεταρρύθμιση μόνο τελεσίδικων αποφάσεων
• Απαιτούνταν ουσιώδης μεταβολή των συνθηκών
• Η μεταρρύθμιση λειτουργούσε ως εξαίρεση, όχι ως κανόνας
• Εάν δεν αποδεικνύονταν ουσιώδεις μεταβολές η αίτηση απορρίπτονταν πριν την είσοδο στην ουσία της υπόθεσης.

Πρακτικό παράδειγμα (πριν):

• Εκδίδεται τελεσίδικη απόφαση συνεπιμέλειας.
• Μεταγενέστερα προκύπτει σοβαρή παραμέληση ή βία ή κακή άσκηση της επιμέλειας όπως προσδιορίζεται στον ν.4800/2021.
• Ο γονέας ή ο εισαγγελέας μπορούσε να ζητήσει εκ νέου ρύθμιση επιμέλειας.

❌ Όμως:
Καμία δυνατότητα μεταρρύθμισης πρωτόδικης απόφασης όσο εκκρεμούσε έφεση.

---

Τι αλλάζει τώρα – Η «ενδιάμεση μεταρρύθμιση»

Με τη νέα παρ. 2 του άρθρου 1536 ΑΚ, το πλαίσιο αλλάζει ριζικά.

Πλέον προβλέπεται ότι:

• Μεταρρυθμίζει την απόφαση το ίδιο δικαστήριο που την εξέδωσε.
• Μπορεί να την ανακαλέσει ή μεταρρυθμίσει πριν αποφανθεί το ανώτερο δικαστήριο.
• Ακόμη και αν έχει ασκηθεί έφεση
• Με αίτηση:
  • του εκκαλούντος γονέα ή
  • του αρμόδιου εισαγγελέα
• Εφόσον το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου

📌 Η ισχύς της ενδιάμεσης απόφασης:

• είναι προσωρινή
• διαρκεί μέχρι την απόφαση του Εφετείου.
• Μπορούν να ασκηθούν περισσότερες από μια αιτήσεις μεταρρύθμισης.
• Θα ισχύει η ενδιάμεση απόφαση μεταρρύθμισης μέχρι να εκδοθεί απόφαση επί του Εφετείου, όσο και αν καθυστερήσει αυτή.

---

Γιατί η αλλαγή θεωρείται αμφιλεγόμενη

Η νέα ρύθμιση:

• ✔ επαναφέρει μεν ενεργό ρόλο στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο
• ✔ επιτρέπει μεν ταχεία παρέμβαση σε δυναμικές οικογενειακές συγκρούσεις
• ❗ αμφισβητεί στην πράξη την ασφάλεια μιας δικαστικής κρίσης
• ❗ δημιουργεί κίνδυνο διαρκών αιτήσεων μεταρρύθμισης
• ❗ δημιουργεί κίνδυνο έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων
• ❗ στην αίτηση δίδεται προτεραιότητα στην εκδίκαση, αλλά δεν επιταχύνεται εξίσου η εκδίκαση στο Εφετείο.
• ❗ Ποιος θα εγγυηθεί ότι ο φόρτος των πινακίων των οικογενειακών διαφορών δεν θα καθυστερήσει Πραγματικά Δύσκολες Οικογενειακές Περιπτώσεις, οι οποίες θα λάβουν μακρινές δικασίμους εξαιτίας μαζικών καταθέσεων αιτήσεων μεταρρύθμισης.

Ιδίως σε υποθέσεις υψηλής έντασης, η επιμέλεια μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο συνεχούς δικονομικής πίεσης, με διαδοχικές αιτήσεις και αντίρροπες κρίσεις.

---

🔴 Οι κρίσιμες επιφυλάξεις και οι κίνδυνοι της νέας ρύθμισης

Παρά τον δηλωμένο σκοπό της καλύτερης προστασίας του συμφέροντος του τέκνου, η τροποποίηση του άρθρου 1536 ΑΚ εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς σε επίπεδο ασφάλειας δικαίου, δικονομικής οικονομίας και θεσμικής ισορροπίας.

Ειδικότερα:

• Κίνδυνος έκδοσης αντιφατικών δικαστικών αποφάσεων
  Η δυνατότητα μεταρρύθμισης της πρωτόδικης απόφασης, ενώ εκκρεμεί έφεση επί της ίδιας υπόθεσης, δημιουργεί αντικειμενικά τον κίνδυνο:
  • διαφορετικών κρίσεων για το ίδιο πραγματικό και νομικό ζήτημα,
  • προσωρινών ρυθμίσεων που αναιρούνται εκ των υστέρων από το Εφετείο, υπονομεύοντας τη σταθερότητα των δικαστικών ρυθμίσεων που αφορούν ανήλικα τέκνα.
• Πολλαπλές αιτήσεις μεταρρύθμισης στο ίδιο χρονικό διάστημα
  Η νέα διάταξη δεν θέτει σαφές όριο στον αριθμό των αιτήσεων μεταρρύθμισης που μπορεί να υποβληθούν. Στην πράξη, αυτό ενδέχεται να οδηγήσει:
  • σε διαδοχικές αιτήσεις από τον ίδιο ή τον έτερο γονέα,
  • σε συνεχή επαναφορά της ίδιας υπόθεσης ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου, μετατρέποντας την επιμέλεια σε διαρκή δικονομική εκκρεμότητα.
• Επιβάρυνση των πινακίων και παρελκυστικές δίκες
  Η πρόβλεψη ταχείας και κατά προτεραιότητα εκδίκασης, αν και θεμιτή ως στόχος, ενέχει τον κίνδυνο:
  • να επιβαρυνθούν υπέρμετρα τα πινάκια των οικογενειακών διαφορών,
  • να ευνοηθούν παρελκυστικές τακτικές, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η αίτηση μεταρρύθμισης λειτουργεί περισσότερο ως μέσο πίεσης παρά ως ουσιαστική ανάγκη προστασίας του τέκνου.
• Κίνδυνος εργαλειοποίησης του παιδιού και ψυχολογικής επιβάρυνσης
  Σε συγκρουσιακά διαζύγια, η δυνατότητα ταχείας και επαναλαμβανόμενης μεταβολής του καθεστώτος επιμέλειας ενδέχεται:
  • να ενισχύσει πρακτικές εκβιασμού μεταξύ των γονέων,
  • να καταστήσει το παιδί “μπαλάκι” μεταξύ ανταγωνιστικών αιτήσεων και αποφάσεων,
  • να επιβαρύνει σοβαρά την ψυχική του σταθερότητα, ακριβώς αντίθετα από τον δηλωμένο σκοπό της ρύθμισης.
• Υποβάθμιση της δικαστικής κρίσης και θεσμικός προβληματισμός
  Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ο δικαστής που εξέδωσε την πρωτόδικη απόφαση καλείται:
  • να αναθεωρήσει την ίδια του την κρίση,
  • γνωρίζοντας ότι αυτή τελεί υπό έλεγχο από ομοιοβάθμιους δικαστές λόγω εκκρεμούς έφεσης.
  Το στοιχείο αυτό δεν είναι αμιγώς τεχνικό. Αγγίζει τον πυρήνα της θεσμικής αξιοπιστίας της δικαιοσύνης, καθώς δημιουργεί την αίσθηση ότι η αρχική δικαστική κρίση είναι εξ ορισμού “προσωρινή” και αναλώσιμη.

---

Πρακτικά παραδείγματα εφαρμογής μετά την αλλαγή

🔹 Παράδειγμα 1

Πρωτόδικη απόφαση συνεπιμέλειας → ασκείται έφεση → προκύπτει σοβαρή σύγκρουση
➡ Αίτηση μεταρρύθμισης → προσωρινή αποκλειστική επιμέλεια

🔹 Παράδειγμα 2

Πρωτόδικη ρύθμιση επικοινωνίας → καταγγελίες υπονόμευσης
➡ Παρέμβαση εισαγγελέα → άμεση τροποποίηση

---

Τι πρέπει να γνωρίζουν γονείς και επαγγελματίες

Για γονείς:

• Η έφεση δεν “παγώνει” πλέον την υπόθεση
• Κάθε συμπεριφορά μπορεί να αξιολογηθεί άμεσα
• Το συμφέρον του τέκνου πρέπει να αποδεικνύεται

Για δικηγόρους:

• Απαιτείται στρατηγικός χειρισμός
• Κίνδυνος κατάχρησης δικαιώματος
• Έμφαση σε πραγματικά περιστατικά, όχι μόνο ισχυρισμούς

---

Συμπέρασμα

Η τροποποίηση του άρθρου 1536 ΑΚ εισάγει έναν ιδιαίτερα ισχυρό και ταχύ μηχανισμό παρέμβασης σε υποθέσεις επιμέλειας ανηλίκων, με σαφή στόχο την άμεση προστασία του συμφέροντος του τέκνου. Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή της ρύθμισης αναμένεται να δοκιμάσει σοβαρά τις αντοχές του συστήματος.

Η πιθανότητα έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων, η υποβολή πολλαπλών αιτήσεων μεταρρύθμισης, η επιβάρυνση των πινακίων και ο κίνδυνος εργαλειοποίησης των παιδιών σε συγκρουσιακές οικογενειακές διαφορές συνιστούν πραγματικές προκλήσεις που δεν μπορούν να αγνοηθούν.

Ταυτόχρονα, η θεσμική διάσταση της ρύθμισης –και ιδίως η έμμεση υποβάθμιση της αρχικής δικαστικής κρίσης– καθιστά σαφές ότι η νέα δυνατότητα πρέπει να χρησιμοποιείται με εξαιρετική φειδώ και αυξημένη δικαστική αυτοσυγκράτηση.

Σε κάθε περίπτωση, η μεταρρύθμιση του άρθρου 1536 ΑΚ καθιστά πλέον σαφές ότι οι υποθέσεις επιμέλειας δεν είναι μόνο ζήτημα δικαιωμάτων, αλλά και ζήτημα στρατηγικής, χρόνου και θεσμικής ισορροπίας, όπου μια εσφαλμένη κίνηση μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες για όλους – και πρωτίστως για το ίδιο το παιδί.

---

FAQ

Μπορεί να αλλάξει η επιμέλεια πριν κριθεί η έφεση;
Ναι, πλέον επιτρέπεται ενδιάμεση μεταρρύθμιση.

Ποιος μπορεί να ζητήσει τη μεταρρύθμιση;
Ο γονέας που άσκησε έφεση ή ο εισαγγελέας.

Η αλλαγή είναι οριστική;
Όχι, ισχύει μέχρι την απόφαση του ενδίκου μέσου.

---

Όταν η επιμέλεια μετατρέπεται σε νομικό αγώνα ταχύτητας, η σωστή στρατηγική κάνει τη διαφορά.
Ζητήστε εξειδικευμένη νομική καθοδήγηση πριν δημιουργηθούν μη αναστρέψιμα τετελεσμένα.

Κάθε υπόθεση τέτοιου είδους έχει ιδιαιτερότητες ιδίως με τις αλλαγές που επήλθαν σε αυτές. Κλείστε online ραντεβού και λάβετε καθοδήγηση προσαρμοσμένη στη δική σας περίπτωση.

---